IMG_3148

Naukowo o karierze – część druga: płeć i wychowanie a role zawodowe

Oto kolejna część cyklu o charakterze naukowym. Przedstawiamy wyniki najciekawszych badań związanych z tematyką płci na rynku pracy. Tym razem kilka słów o procesie socjalizacji – wychowania – i jego wpływie na kształtowanie aspiracji młodych kobiet.


W procesie wychowania szczególny nacisk kładzie się na promowanie zachowań zgodnych z płcią (przykładem może być kupowanie dziewczętom lalek do zabawy, podczas gdy chłopcom sprezentować wypada raczej klocki lub samochodziki) (Mandal, 2003). Przyczynia się to zarówno do formułowania zupełnie innych oczekiwań w stosunku do przedstawicieli różnych płci (a więc studzenia zapału w przypadku chęci podążania ścieżką inną niż ta, którą przewiduje stereotyp), jak i kształtowania odmiennych zainteresowań. Trudno oczekiwać od dziewcząt zainteresowania dobrze opłacanymi zawodami, skoro studia inżynierskie wymagają nie tylko zdolności, które od dzieciństwa marginalizowano (jak wielu rodziców zachęca dziewczęta do majsterkowania?), ale także zainteresowania – a przecież i te starano się zakrzewić, ale zupełnie na innych gruntach. Czy faktycznie jednak wykorzystanie zabawek typowo chłopięcych pozwala na zmniejszenie różnicy między mężczyznami a kobietami w zawodach typowo męskich (na przykład inżyniera)? Okazuje się, że tak, świadczą o tym wyniki badań amerykańskich skoncentrowanych na tej tematyce. Doświadczenie odgrywa przecież istotną rolę w rozwoju zdolności przestrzennych, tak pożądanych w zawodzie architekta czy inżyniera budownictwa (Baenninger i Newcombe, 1989; za: Brannon, 2003).

            Szczególnie interesująca z punktu widzenia promowania określonych wzorców zachowań odpowiednich dla przedstawicieli poszczególnych płci jest analiza literatury – chodzi tu zarówno o książeczki dla dzieci, podręczniki szkolne jak i literaturę popularną. Małgorzata Cackowska z Uniwersytetu Gdańskiego przytacza polski przykład publikacji, w której występuje, jak zaznacza sama badaczka, „dominacja jednej płci i ugruntowanie stereotypów”. Książeczka, która stanowi przedmiot analizy, jest nie tylko szeroko dostępna na rynku, ale także wydana w wersji dwujęzycznej – można więc odnieść wrażenie wielkiej postępowości. Jednak nic bardziej mylnego – już dział „Zabawy chłopców” i „Zabawy dziewczynek” pokazuje, jak wielka segregacja zachodzi w sferze rozrywek dzieci. Co wynika z książki? Chłopcy uprawiają rozmaite sporty, pozwalają sobie także na grę na komputerze, natomiast dziewczęta piorą, prasują, bywają u fryzjera, spacerują z wózkiem lub odgrywają rolę księżniczki (Cackowska, 2006).

Autorzy książki zdają się nie zwracać uwagi na to, że pojęcie „zabaw odpowiednich dla chłopców” i „zabaw odpowiednich dla dziewczynek” stopniowo ewoluuje (chłopięce rozrywki są częściej włączane do repertuaru dziewcząt, odwrotne zjawisko zachodzi rzadziej). Nawet dwudziestoletnia autorka niniejszej pracy w przerwach między przebieraniem kolejnych lalek bawiła się przecież klockami, a więc produktem z „chłopięcej sfery”.  Biorąc pod uwagę przytaczaną przez autorkę analizy sztywność w pojmowaniu ról płciowych przez dzieci pięcioletnie (Brannon, 2002; za: Cackowska, 2006), trudno nie doszukiwać się w pozornie niewinnych książeczkach źródeł stereotypowego myślenia – także o sobie samej – u młodych kobiet, a w konsekwencji – kolejnych barier wewnętrznych na drodze do pełniejszego i bardziej efektywnego rozwoju zawodowego. O stereotypizacji rodzaju w książkach dla dzieci wspomina się też w kontekście wyboru bohaterów i sposobu charakteryzowania – nawet wówczas, gdy akcja jest osadzona w świecie zwierząt, samczyki wykazują się stereotypowo męskimi cechami, rola samiczek jest natomiast marginalizowana (Sadker i Steindam, 1989; za: Brannon, 2003).

Seksizmu w podręcznikach dla klas I-III szkoły podstawowej analizuje Dorota Pankowska w publikacji „Wychowanie a role płciowe”. Jak przejawia się ów seksizm? Przede wszystkim mamy do czynienia ze stereotypowymi ujęciami kobiet i mężczyzn. Przedstawicielki płci pięknej zajmują się głównie domem i dziećmi, a jeśli pracują – to jako sprzedawczyni lub nauczycielka (Lobban, 1989; za: Pankowska, 2003). Na polskim gruncie sytuacja wygląda bardzo podobnie – analizy podręczników wykazują na polaryzację rodzaju – podział zadań zależnie od płci. Zawody kobiet to tylko te, które łączą się z opiekuńczością i działalnością usługową – kosmetyczka, gospodyni, pielęgniarka – nie są to więc branże, w których można wysoko awansować, sporo zarabiać i – jednym słowem – robić oszałamiającą karierę. Zajęcia takie, na co warto zwrócić uwagę, nie wymagają specjalistycznych kwalifikacji i mobilności (Kalinowska, 1995; za: Pankowska, 2003). Szczególnie niepokojący okazuje się fakt, iż analiza podręczników powstałych (i dopuszczonych do użytku szkolnego) po 1989 roku, a więc po okresie przemian ustrojowych, wykazuje podobne tendencje do stereotypizacji. Rację ma więc Agnieszka Graff (2001), pisząc o przegranej szansie na emancypację – wraz z odzyskaniem wolności rozumianej jako wolność słowa, wolność polityczna, mamy do czynienia także z ograniczeniem wolności kobiet jako grupy – choćby na gruncie praw reprodukcyjnych.

Co ujawnia analiza podręczników? Chłopcy częściej niż dziewczynki pojawiają się w czytankach, pełnią ważniejsze role i, co istotne, role te są bardziej różnorodne. To dziewczynka jest zazwyczaj ową niemądrą istotką, której – w przytaczanym w książce dialogu – należy wszystko wytłumaczyć. Nie jest to zresztą kwestia marginalna – analiza 15 różnych podręczników do klas I-III przyniosła bardzo podobne wnioski – publikacje te zostały wprawdzie uwspółcześnione pod kątem nowych technologii (pojawia się komputer czy sprzęt wideo), ich treść sugeruje jednak, że przez kilkadziesiąt lat niewiele się zmieniło, jeśli chodzi o aktywność zawodową kobiet (Kalinowska, 1995; za: Pankowska, 2003).  Zjawisko to jest szczególnie zastanawiające także dlatego, że stereotypizacji doszukać się trudno w niemieckiej publikacji dla dzieci w podobnym wieku – publikacji, która również staje się przedmiotem analizy. Nie można jednak stwierdzić, aby dzieci w innych krajach były mniej wystawione na kontakt ze stereotypami płciowymi, jeśli weźmiemy pod uwagę jedną z ulubionych lektur współczesnych nastolatków, książkę autorstwa J.R. Rowling pt. „Harry Potter”.

Edyta Zierkiewicz i Anna Łysak (2006) z Uniwersytetu Wrocławskiego dokonują analizy sagi o Harrym Potterze i przytaczają przykłady analiz dokonanych przez innych autorów, by dojść do przekonania, iż w momencie, gdy opisuje się osoby płci męskiej, język jest wyważony i cechuje go neutralność, natomiast w przypadku opisów dotyczących dziewcząt i kobiet owa neutralność zastąpiona zostaje sformułowaniami wyrażającymi negatywne emocje i opartymi na uprzedzeniach (Dresang, 2002; za: Łysak i Zierkiewicz, 2006). O ile zresztą Harry Potter przechodzi cudowną przemianę od pomocy domowej w domu, w którym się wychował, do prawdziwego czarodzieja, o tyle Hermiona Granger stopniowo staje się coraz mniej pewna siebie, wycofana, jej dojrzałość, przejście od dzieciństwa do dorosłości, wiąże się z tym, że – jako prawdziwa kobieta – staje się postacią z drugiego planu, godzi na to, aby dominującą pozycję miał ktoś inny. Wydawać by się mogło, że J. R. Rowling, jako kobieta, dostrzegać będzie – i prezentować w swoich książkach – sylwetki bohaterów bardziej zróżnicowane i niezwiązane ze stereotypami płciowymi – nic jednak bardziej mylnego (Łysak i Zierkiewicz, 2006).

Czyż taki przekaz nie stanowi tego, co znacznie wpływa na dziewczęcy sposób postrzegania świata i swojej roli – kobiecej roli – w owym świecie? Trudno jednocześnie być na drugim planie i piastować stanowisko głównego managera. Podobny wpływ na tworzenie wewnętrznych barier kobiecych karier wywierają podręczniki.  Przede wszystkim wzmacniają stereotypizację, tworzą złudzenie, iż pewne zawody nie są dla kobiet odpowiednie. Nawet najszczersza chęć zostania wykładowczynią uniwersytecką albo specjalistką od mechatroniki może zostać ostudzona wówczas, gdy jedyne wzorce, z jakimi mamy do czynienia, to zagubione dziewczątka zadające infantylne pytania mądrym chłopcom – albo też sprzedawczynie czy nauczycielki.


Dołącz do dyskusji!

22 thoughts on “Naukowo o karierze – część druga: płeć i wychowanie a role zawodowe

  1. I really wanted to type a small word to be able to thank you for these splendid points you are showing at this site. My time intensive internet look up has finally been paid with incredibly good information to go over with my colleagues. I ‚d say that many of us website visitors actually are undoubtedly fortunate to be in a remarkable community with very many marvellous people with great pointers. I feel extremely fortunate to have discovered your entire weblog and look forward to really more entertaining moments reading here. Thanks a lot once again for everything.

  2. I together with my pals came studying the nice pointers from the website and instantly got a terrible feeling I had not expressed respect to the website owner for them. All the men appeared to be warmed to see them and now have in reality been loving them. We appreciate you getting really accommodating and for making a decision on some wonderful information millions of individuals are really desirous to learn about. Our own sincere regret for not expressing appreciation to you earlier.

  3. I and my guys have already been taking note of the excellent pointers located on your website then unexpectedly came up with an awful suspicion I had not expressed respect to the website owner for those tips. Those people appeared to be consequently warmed to read all of them and have in effect in reality been using them. Appreciate your truly being really considerate and for finding variety of incredible areas most people are really desperate to know about. Our sincere regret for not saying thanks to you earlier.

  4. I together with my buddies were taking note of the nice tips and tricks found on the blog and then suddenly I had a terrible suspicion I never expressed respect to the site owner for those techniques. The young men happened to be consequently happy to learn all of them and have in effect in truth been taking pleasure in those things. I appreciate you for really being quite helpful and for finding this form of smart topics millions of individuals are really needing to know about. My very own sincere regret for not expressing appreciation to you sooner.

  5. I not to mention my pals ended up studying the good solutions located on the blog and so all of the sudden I got a horrible feeling I had not expressed respect to the blog owner for those techniques. Those people happened to be as a result thrilled to read all of them and already have simply been using those things. We appreciate you really being considerably considerate and also for choosing some magnificent themes most people are really eager to be aware of. My personal honest regret for not expressing gratitude to you sooner.

  6. I as well as my guys happened to be examining the good helpful tips on your site and the sudden came up with a terrible feeling I never expressed respect to the web blog owner for them. These young men were as a result stimulated to learn all of them and have now simply been loving them. Thanks for getting indeed kind and then for deciding on this kind of wonderful subject areas most people are really wanting to understand about. My very own sincere apologies for not expressing gratitude to sooner.

  7. I wanted to write you that very little remark to be able to say thanks a lot the moment again for your gorgeous knowledge you have provided on this page. This has been particularly generous with people like you in giving publicly precisely what a few individuals might have supplied as an e-book to earn some profit on their own, even more so given that you could have done it in the event you wanted. These tips as well served to provide a fantastic way to be aware that someone else have a similar keenness really like my own to grasp a great deal more concerning this issue. I’m certain there are numerous more pleasant times in the future for folks who go through your blog.

  8. I’m also writing to let you know what a amazing experience my princess enjoyed studying your web site. She realized so many things, with the inclusion of what it is like to possess a great giving mindset to let certain people easily fully understand certain advanced matters. You actually did more than my desires. I appreciate you for producing the effective, safe, educational as well as cool tips about your topic to Emily.

  9. I precisely wanted to thank you very much once more. I am not sure what I would have accomplished in the absence of these tips revealed by you relating to such a concern. It was before a real difficult condition for me personally, however , encountering the very skilled way you resolved it took me to jump with happiness. Now i am grateful for this guidance and then hope that you are aware of a powerful job that you are providing educating the rest through the use of your websites. Probably you’ve never come across any of us.

  10. I and my buddies happened to be reading the excellent pointers on your web blog and so unexpectedly I had a horrible suspicion I had not expressed respect to the blog owner for those tips. Most of the women had been certainly very interested to see them and have now in truth been enjoying these things. Appreciation for truly being simply considerate as well as for making a choice on this sort of impressive topics millions of individuals are really eager to be aware of. Our own honest regret for not expressing appreciation to you sooner.

  11. I must get across my passion for your generosity in support of women who must have help with this one content. Your personal commitment to getting the message all-around appears to be especially good and have in every case enabled somebody like me to attain their dreams. The important suggestions can mean a lot to me and additionally to my colleagues. Thanks a lot; from each one of us.

  12. I not to mention my pals were actually reading through the best strategies found on your site and then immediately I got an awful suspicion I never expressed respect to you for them. Most of the boys were definitely certainly passionate to see all of them and already have definitely been taking advantage of those things. Appreciation for simply being quite thoughtful and then for making a decision on this sort of wonderful issues most people are really eager to know about. Our honest regret for not expressing appreciation to you earlier.

  13. I simply wished to thank you very much once more. I do not know the things that I might have used without the type of techniques shared by you regarding this topic. It had been a troublesome matter in my circumstances, nevertheless finding out the very skilled fashion you managed the issue forced me to weep for happiness. I am happier for the work and thus expect you recognize what an amazing job you are getting into instructing some other people with the aid of your web site. I’m certain you haven’t encountered any of us.

  14. Needed to post you this little observation to finally thank you very much again on the splendid views you’ve discussed on this website. It was certainly strangely open-handed of you to make openly just what most people could possibly have marketed for an e-book to end up making some money for themselves, primarily considering the fact that you might have tried it in the event you considered necessary. These ideas in addition worked as a easy way to be certain that other individuals have a similar desire similar to my very own to figure out more pertaining to this matter. I am sure there are millions of more pleasurable periods ahead for many who scan your blog.

  15. I simply wished to say thanks again. I am not sure what I might have gone through without those thoughts provided by you regarding this concern. Entirely was a daunting issue for me, however , being able to view a new specialized manner you managed that made me to jump with gladness. Now i’m happier for this service and then pray you realize what an amazing job you have been providing teaching men and women using your blog. I am sure you haven’t encountered all of us.

  16. I have to express some appreciation to this writer just for bailing me out of such a situation. Just after exploring through the the net and seeing opinions which were not powerful, I thought my life was gone. Existing minus the solutions to the difficulties you’ve solved by means of your guideline is a serious case, and the kind that might have in a negative way affected my entire career if I hadn’t discovered your site. That capability and kindness in controlling all areas was vital. I’m not sure what I would’ve done if I hadn’t discovered such a subject like this. I’m able to at this moment relish my future. Thanks for your time so much for the reliable and results-oriented guide. I will not be reluctant to propose your web page to any individual who needs assistance on this area.

  17. I precisely needed to thank you very much once more. I am not sure what I would have made to happen in the absence of the type of secrets shared by you relating to such a question. This has been an absolute frightful situation for me, however , spending time with a professional form you managed it took me to jump with gladness. Now i am happy for your information and even trust you comprehend what an amazing job that you are accomplishing teaching many others with the aid of a blog. More than likely you haven’t got to know any of us.

  18. I have to express my thanks to the writer just for bailing me out of such a incident. Right after scouting throughout the internet and seeing advice which are not productive, I assumed my entire life was done. Being alive without the presence of answers to the problems you’ve fixed by way of your good post is a crucial case, and ones which could have badly damaged my entire career if I had not come across your website. That training and kindness in controlling every part was excellent. I don’t know what I would’ve done if I hadn’t encountered such a stuff like this. I’m able to at this point look ahead to my future. Thanks for your time so much for this specialized and amazing guide. I will not hesitate to propose your web site to any individual who should receive direction about this topic.

  19. I really wanted to post a simple comment to express gratitude to you for some of the lovely guidelines you are giving on this site. My time intensive internet research has finally been paid with good facts and strategies to exchange with my neighbours. I would say that we visitors are rather fortunate to live in a useful site with so many wonderful people with useful solutions. I feel somewhat happy to have discovered your webpages and look forward to many more amazing minutes reading here. Thank you once more for everything.

  20. I intended to compose you that tiny note to finally say thanks as before on your magnificent advice you have provided on this site. It is simply shockingly generous of you giving extensively exactly what a few people could possibly have marketed as an ebook to generate some money for their own end, mostly since you might have done it in case you decided. These things also served to be a good way to understand that most people have similar keenness really like mine to understand great deal more related to this problem. I am sure there are thousands of more pleasant instances in the future for those who find out your site.

  21. I’m just commenting to make you understand what a excellent encounter my girl obtained studying your blog. She figured out a good number of issues, which include what it is like to have a great helping style to let many people quite simply have an understanding of chosen grueling subject matter. You undoubtedly did more than my desires. Many thanks for rendering these helpful, dependable, revealing and even easy thoughts on your topic to Tanya.

  22. I’m writing to make you know of the excellent discovery my cousin’s princess developed going through your web page. She discovered numerous pieces, which include how it is like to possess a very effective teaching mindset to have many others with ease know chosen tortuous subject areas. You really exceeded her desires. Many thanks for imparting the warm and helpful, trusted, edifying and also unique guidance on that topic to Evelyn.

Odpowiedz na „jordan 13Anuluj pisanie odpowiedzi

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *