IMG_3147

Naukowo o transformacji ustrojowej w Polsce: co się zmieniło w gospodarce?

Oto kolejna odsłona cyklu, w którym prezentujemy dorobek naukowy, aby wyjaśniać Wam zjawiska związane z gospodarką i społeczeństwem. Tym razem zapraszamy do lektury tekstu na temat transformacji ustrojowej.


Transformacja ustrojowa wiązała się ze zmianami w sferze wartości. Radykalnie zmienił się wzorzec sukcesu – poza wartościami rodzinnymi, samorealizacją i satysfakcją z życia zawodowego znacznie bardziej zaczął się liczyć sukces materialny[1]. Być może właśnie promowanie postaw indywidualistycznych w miejsce kojarzonego z socjalizmem kolektywizmu powoduje, że „gdy studenci w Londynie, Madrycie, Barcelonie, Atenach, Rzymie czy Nowym Jorku wychodzą na ulice, by wspólnie protestować przeciw neoliberalnej polityce zaciskania pasa i walczyć o edukację rozumianą jako dobro wspólne, ich polscy rówieśnicy wyczerpują swój życiowy impet i aspiracje w indywidualnej >>grze o staż<<”[2].

Gospodarczy kontekst transformacji stanowi temat na osobne opracowanie, warto jednak zwrócić uwagę na kilka istotnych aspektów, które zmieniły sposób myślenia o gospodarce. Co ciekawe, prawie połowa Polaków nie jest w stanie powiedzieć, czy reformy przeprowadzone po 1989 roku udały się, czy też się nie udały[3].

Po pierwsze, istotnym aspektem kształtującym świadomość Polaków były zmiany na rynku pracy – dotychczasowa stabilizacja i obowiązek pracy, zostały zastąpione niepewnością, koniecznością rywalizacji o wolne stanowiska. Skończyła się epoka zakładów pracy, które dotychczas pełniły zarówno gospodarcze, jak i społeczne funkcje. Zwracają na to uwagę socjologowie badający pozaekonomiczne aspekty transformacji[4]. Rozdźwięk pomiędzy oczekiwaniami w stosunku do pracodawców był szczególnie widoczny w przypadku przejmowania państwowych przedsiębiorstw przez zagraniczne koncerny. Z jednej strony wiązało się to z licznymi korzyściami (m.in. szybszym przepływem know-how, zastrzykiem finansowym na inwestycje[5]), z drugiej strony budziło opór ze strony zatrudnionych. Zastąpienie współpracy rywalizacją i pomysłowości koniecznością przestrzegania reguł to tylko niektóre ze skutków wprowadzenia zachodnich zasad funkcjonowania przedsiębiorstw – szerzej pisze o tym Elizabeth Dunn w opracowaniu „Prywatyzując Polskę” – na przykładzie rzeszowskich zakładów spożywczych pokazuje ogólne tendencje związane z transformacją ustrojową. Zmieniły się nie tylko zasady zatrudnienia, ale pojawiło się także bezrobocie, będące nowym zjawiskiem dla osób wychowanych w czasach socjalistycznych[6].

Po drugie, w Polsce zaobserwowano znaczny wzrost rozwarstwienia dochodów mierzony współczynnikiem Giniego. Jak pisze M. Brzeziński, „dynamika wzrostu nierówności dochodowych w takich krajach jak Czechy, Węgry, Słowacja i Słowenia była w mniejszym lub większym stopniu niższa [niż innych krajów Europy Środkowo-Wschodniej] – stąd kraje te w  większości (poza Węgrami) charakteryzują się obecnie wyraźnie niższym poziomem nierówności dochodowych niż Polska. (…) Wydaje się, że wzrost nierówności dochodowych w Polsce jaki dokonał się w ostatnich dwóch dekadach należał do umiarkowanie wysokich wśród krajów transformacji gospodarczej[7]. Rozwarstwienie dochodów pozostaje jednak mniejsze niż w większości krajów zachodnich[8], jednak krótki czas, w jakim wzrosło, może przyczyniać się do poczucia, iż jest ono zbyt duże lub znacznie większe niż w innych krajach. Co więcej, urynkowienie polskiej gospodarki odbyło się nie w ramach stopniowych przemian, ale w formie gwałtownych przekształceń, co mogło wpłynąć znacząco na wzrost poziomu niepewności (i niezadowolenia) społeczeństwa[9].

Po trzecie, zróżnicowanie dochodów przyczyniło się także do zróżnicowania konsumpcji. Przyczyniła się do tego dostępność nowych, atrakcyjnych produktów oraz usług finansowych, nieznanych wcześniej Polakom. W związku z tym nastąpiła swoista monetaryzacja świadomości[10] – wobec tego, że na rynku wreszcie pojawiły się zróżnicowane produkty, Polacy poznali wartość pieniądza, doświadczyli różnic w zakresie dostępu do dóbr i stylów życia. Z tej przyczyny na myślenie o swojej pozycji społecznej zaczął w istotny sposób wpływać status materialny i liczba posiadanych dóbr – nie było to tak oczywiste w czasach PRL, w epoce gospodarki niedoboru[11]. Poza dostępem do dóbr pojawiło się także ryzyko frustracji związanej z tym, że nie na wszystko będzie kogoś stać, a niektóre błędne decyzje finansowe mogą mieć dramatyczne skutki (jak w przypadku tzw. afery Amber Gold). Nie bez znaczenia był też fakt, iż duża część społeczeństwa postrzegała banki jako instytucje zaufania publicznego[12] – niezrozumienie zmieniającej się roli tej instytucji (w gospodarce rynkowej zorientowanej na zysk) mogło mieć dramatyczne konsekwencje (o czym świadczy m.in. kontrowersje wokół kredytów walutowych).

[1] F. Bylok, Wzór sukcesu w społeczeństwie polskim  w okresie transformacji społeczno-ustrojowej, źródło: http://www.annalesonline.uni.lodz.pl/archiwum/2005/2005_01_bylok_87_96.pdf [dostęp 11.11.2015]

[2] EduFactory. Samoorganizacja i opór w fabrykach wiedzy, Ha!art, Kraków, 2012, s. 10.

[3] Diagnoza społeczna 2015. Warunki i jakość życia Polaków, online: http://www.diagnoza.com/pliki/raporty/Diagnoza_raport_2015.pdf [dostęp 11.11.2015]

[4] M. Marody (red.), Kulturowe aspekty transformacji ekonomicznej, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa, 2007.

[5] Raport Narodowego Banku Polskiego, źródło: https://www.nbp.pl/konferencje/falenty2002/pdf_pl/mgkd.pdf, [dostęp 1.12.2015]

[6] E. Dunn, Prywatyzując Polskę, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa, 2008.

[7] M. Brzeziński, Nierówności w Polsce na tle krajów Unii Europejskiej, źródło: http://coin.wne.uw.edu.pl/mbrzezinski/research/MB_KEP_2013.pdf [dostęp 1.02.2016]

[8] Distribution of Family Income – The World Factbook, źródło: https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html [dostęp 20.12.2015]

[9] N. Klein, Doktryna szoku: jak współczesny kapitalizm wykorzystuje klęski żywiołowe i kryzysy społeczne, Muza, Warszawa, 2009.

[10] F. Bylok, Wzór sukcesu w społeczeństwie polskim  w okresie transformacji społeczno-ustrojowej, źródło: http://www.annalesonline.uni.lodz.pl/archiwum/2005/2005_01_bylok_87_96.pdf [dostęp 11.11.2015]

[11] J. Czapiński, Uziemienie polskiej duszy, „Kultura i Społeczeństwo” 1994, nr 3, s. 28.

[12] Stan wiedzy ekonomicznej Polaków. Raport Instytutu Wolności i Raiffaisen Polbank, źródło: www.instytutwolnosci.pl [dostęp 1.06.2015]


Dołącz do dyskusji!

16 thoughts on “Naukowo o transformacji ustrojowej w Polsce: co się zmieniło w gospodarce?

  1. I must show appreciation to you for rescuing me from this particular problem. Right after surfing throughout the the web and getting methods which were not powerful, I believed my life was well over. Being alive without the presence of solutions to the problems you’ve sorted out as a result of this site is a critical case, as well as the ones which may have badly damaged my entire career if I hadn’t encountered the website. Your personal capability and kindness in taking care of every aspect was vital. I am not sure what I would’ve done if I had not discovered such a thing like this. I can also now relish my future. Thanks for your time very much for this reliable and effective help. I won’t think twice to recommend your web sites to anyone who should receive tips about this problem.

  2. I must show some thanks to the writer for bailing me out of this situation. Because of surfing around throughout the world wide web and seeing proposals which were not helpful, I believed my life was gone. Living minus the strategies to the issues you’ve solved through your main guide is a critical case, as well as those that would have in a negative way damaged my career if I had not encountered your blog post. Your good mastery and kindness in touching a lot of stuff was valuable. I am not sure what I would’ve done if I had not come across such a thing like this. I am able to at this moment look forward to my future. Thanks for your time so much for this expert and effective help. I won’t think twice to endorse your blog post to any individual who should receive recommendations about this area.

  3. I must convey my passion for your generosity supporting people that really want guidance on the issue. Your very own commitment to passing the solution all around had become rather important and have constantly allowed some individuals like me to attain their targets. Your new warm and helpful suggestions can mean a great deal a person like me and further more to my office workers. Thanks a ton; from all of us.

  4. Good post. I be taught one thing tougher on different blogs everyday. It will all the time be stimulating to read content from different writers and follow somewhat something from their store. I抎 desire to use some with the content material on my blog whether or not you don抰 mind. Natually I抣l provide you with a link on your web blog. Thanks for sharing.

  5. I actually wanted to send a simple note to thank you for all of the superb advice you are giving out at this site. My time-consuming internet lookup has at the end been rewarded with brilliant content to share with my close friends. I would tell you that we site visitors actually are undoubtedly lucky to be in a decent network with so many marvellous professionals with very helpful hints. I feel really fortunate to have used the website and look forward to some more fabulous moments reading here. Thank you again for all the details.

  6. I am glad for writing to let you be aware of what a notable discovery our girl gained viewing the blog. She came to understand numerous things, which included what it’s like to have an excellent helping spirit to get other folks just learn a number of complicated subject matter. You truly surpassed our expected results. Thanks for offering those good, healthy, informative as well as cool guidance on this topic to Lizeth.

  7. I have to express thanks to this writer just for rescuing me from such a condition. Because of checking through the world-wide-web and getting strategies that were not productive, I believed my entire life was done. Living without the strategies to the issues you’ve fixed by way of the post is a serious case, as well as the ones that could have negatively affected my career if I hadn’t discovered your web site. Your primary natural talent and kindness in touching a lot of things was vital. I don’t know what I would’ve done if I hadn’t come across such a step like this. I’m able to at this point look ahead to my future. Thank you so much for your high quality and results-oriented help. I will not think twice to suggest your blog post to anybody who desires support on this situation.

  8. I would like to show some appreciation to this writer for rescuing me from this particular predicament. After researching through the search engines and meeting views which are not helpful, I was thinking my entire life was over. Living devoid of the strategies to the issues you have fixed by means of your good write-up is a critical case, as well as the ones which might have in a negative way damaged my entire career if I hadn’t come across the blog. Your good mastery and kindness in touching all the things was precious. I’m not sure what I would have done if I hadn’t encountered such a stuff like this. I can also at this time look ahead to my future. Thanks for your time very much for your impressive and sensible guide. I won’t hesitate to refer your site to any person who would like tips about this subject.

  9. I simply had to say thanks all over again. I am not sure the things I would have gone through in the absence of those suggestions provided by you regarding this question. Entirely was a challenging matter for me, however , considering the very specialised technique you dealt with the issue forced me to cry over delight. Extremely happier for your support and in addition expect you find out what an amazing job you’re providing educating many others through a blog. I know that you have never come across any of us.

  10. I wanted to send you that very little remark to be able to thank you so much over again with your remarkable techniques you’ve shared here. This is so unbelievably generous with you to give openly precisely what a number of us could possibly have supplied for an ebook to get some money on their own, mostly considering the fact that you might have tried it if you ever wanted. Those tips additionally served to provide a fantastic way to fully grasp that most people have the same keenness much like my personal own to find out more around this matter. I know there are thousands of more enjoyable opportunities ahead for those who scan through your site.

  11. I not to mention my buddies happened to be checking out the best secrets located on the blog then the sudden I got a horrible feeling I never thanked the site owner for them. These men are already stimulated to learn all of them and have certainly been taking advantage of those things. We appreciate you being very thoughtful and for pick out this sort of extraordinary areas most people are really desperate to know about. Our sincere regret for not expressing gratitude to you sooner.

  12. I want to show thanks to you just for rescuing me from this type of situation. Right after checking throughout the internet and seeing recommendations which were not beneficial, I figured my entire life was well over. Existing minus the solutions to the issues you’ve solved through your entire article is a crucial case, as well as ones that would have in a negative way damaged my career if I hadn’t discovered your web page. Your good capability and kindness in taking care of all areas was valuable. I don’t know what I would’ve done if I hadn’t come across such a solution like this. I am able to now look ahead to my future. Thank you very much for your reliable and result oriented guide. I won’t be reluctant to refer your web sites to anyone who should receive care about this topic.

  13. Thank you for your whole labor on this website. Betty really loves carrying out investigations and it’s really obvious why. We all know all concerning the lively mode you render vital tips and tricks through the website and as well increase contribution from other ones on the theme then my simple princess is actually being taught a lot. Take pleasure in the remaining portion of the new year. You’re doing a fabulous job.

  14. I intended to post you this little bit of word to finally say thanks a lot again for all the stunning methods you have discussed on this page. This is quite extremely open-handed with you giving freely exactly what some people could have made available for an e-book to make some dough for themselves, even more so seeing that you might well have tried it if you decided. Those principles likewise worked to be a fantastic way to recognize that other people online have similar fervor much like mine to learn great deal more when considering this problem. I know there are thousands of more enjoyable instances in the future for folks who go through your website.

  15. I and my guys happened to be examining the great recommendations found on the blog and so before long developed a horrible suspicion I had not thanked the web blog owner for those secrets. Those women were definitely totally happy to learn all of them and have definitely been loving them. Appreciation for getting very thoughtful as well as for deciding on certain terrific tips most people are really wanting to understand about. My very own honest apologies for not saying thanks to earlier.

  16. Needed to send you one very small remark so as to thank you over again regarding the marvelous guidelines you’ve contributed in this case. This has been so strangely open-handed of people like you in giving publicly exactly what most of us would have offered for an e book to get some bucks on their own, precisely seeing that you could possibly have tried it in case you wanted. The concepts likewise worked to be the fantastic way to recognize that other people have a similar dream really like my own to understand very much more related to this condition. I believe there are lots of more fun sessions in the future for those who read carefully your website.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *